Căn nguyên và phản kháng: đối diện chính trị nội bộ

Căn nguyên

Phần dưới tiếp nối câu chuyện lãnh đạo trong sách “5 điểm chết trong teamwork” của Patrick Lencioni. DecisionTech và các nhân vật là hư cấu, được dùng để minh họa mô hình làm việc nhóm.

Chịu trách nhiệm cho cả bức tranh

Kathryn quyết giữ cho cuộc thảo luận tiếp tục tiến lên.

“Được rồi, tôi nghĩ là tôi thấy vấn đề rồi.”

Jeff mỉm cười đáp, hơi châm biếm nhưng vẫn đầy thiện chí. “Thật sao?”

Kathryn bật cười. “Tôi có óc quan sát khá đấy chứ hả? Dù sao đi nữa, khi nói về việc tập trung vào kết quả chung thay vì thành tích cá nhân, tôi đang nói về việc mọi người đều có chung mục tiêu và phương pháp đánh giá, rồi thật sự dùng những công cụ này để đưa ra những quyết định chung trong công việc hàng ngày.”

Vấn đề khá rõ, nhưng cả nhóm vẫn chưa dễ dàng nắm được. Kathryn chuyển sang dẫn dắt bằng câu hỏi. “Khi mục tiêu chung có khả năng gặp phải trở ngại, mọi người thảo luận thường xuyên đến mức nào về việc chuyển nguồn lực từ phòng ban này sang phòng ban khác vào khoảng giữa quý để đảm bảo chúng ta có thể đạt được mục tiêu đó?”

Nhìn nét mặt mọi người, bà đã biết đáp án: chưa bao giờ.

“Và mọi người tự giác đến mức nào trong việc xem xét các mục tiêu đề ra một cách chi tiết và đào sâu tìm hiểu xem tại sao mục tiêu đó đã được hoặc không được hoàn thành?” Dĩ nhiên, Kathryn vốn đã biết họ sẽ trả lời thế nào.

Jeff bắt đầu giải thích: “Tôi phải thừa nhận tôi xem marketing là việc của Mikey, phát triển sản phẩm là trách nhiệm của Martin và bán hàng là việc thuộc về JR. Tôi sẽ tham gia khi có thể, nếu không thì tôi để mọi người tự chịu trách nhiệm với phần việc của họ. Và tôi sẽ trực tiếp gặp họ để xử lý những vấn đề của họ mỗi khi có thể.”

Kathryn lại dùng hình ảnh thể thao, mong nó giúp cả nhóm hình dung dễ hơn. “Được rồi, các bạn hãy tưởng tượng một huấn luyện viên bóng rổ trong phòng thay đồ vào giờ nghỉ giữa hiệp. Anh ấy gọi cầu thủ trung phong của đội vào văn phòng để nói chuyện riêng về hiệp đầu, sau đó làm tương tự với hậu vệ dẫn bóng, hậu vệ ném rổ, tiền phong phụ và tiền phong chính, mà không ai trong số các cầu thủ đó biết những thành viên khác nói chuyện về cái gì. Đó không phải là đội nhóm. Đó chỉ là tập hợp của những cá nhân đơn lẻ.”

Những người trong phòng cũng nhận ra hình ảnh ấy phản chiếu đúng tình trạng của ban điều hành DecisionTech.

Nụ cười của Kathryn thoáng vẻ ngỡ ngàng, như thể bà khó tin mình phải giải thích một điều như vậy. Tuy nhiên, khi nói tiếp, bà giữ giọng kiên nhẫn: “Tất cả các anh chị đều chịu trách nhiệm về bán hàng. Bán hàng không là trách nhiệm của riêng JR. Tất cả anh chị đều chịu trách nhiệm về marketing, chứ marketing không phải là việc của riêng Mikey. Tất cả đều chịu trách nhiệm về phát triển sản phẩm, dịch vụ khách hàng và tài chính. Mọi người có hiểu chưa?”

Lời giải thích giản dị, thực tế của Kathryn cùng sự yếu kém quá rõ trong cách ban điều hành phối hợp đã làm tan đi cảm giác đoàn kết mà họ tưởng mình có trong một ngày rưỡi đầu tiên.

Nick lắc đầu, như đã không còn kiềm được điều muốn nói. “Tôi chỉ tự hỏi không biết những người đang ngồi quanh chiếc bàn này có phải là những người thích hợp không nữa. Có lẽ chúng ta cần những người có thực lực mạnh hơn để có thể nhắm đúng khách hàng cho công ty và thiết lập những mối quan hệ đối tác chiến lược đúng đắn hơn.”

JR khó chịu trước lời công kích gián tiếp vào việc bán hàng của mình. Nhưng đúng như thói quen, anh vẫn không đáp.

Kathryn hỏi lại: “Các anh chị đã bao giờ xem website của đối thủ chưa?”. Vài người gật đầu, dù chưa hiểu bà muốn đi đến đâu. “Vậy mọi người có biết lai lịch của những người điều hành các công ty đó không?” Vẻ mặt cả nhóm cho thấy họ hầu như không biết những người ấy là ai. “Đúng vậy. Đối thủ của các anh chị không có những nhân vật quá xuất sắc trong ban điều hành. Vậy mọi người nghĩ xem tại sao họ có thể phát triển tốt hơn?”

Jeff đưa ra một lời giải thích sơ lược. “À, công ty Wired Vineyard thiết lập mối quan hệ đối tác với Hewlett-Packard ngay từ đầu. Và Telecart ngay lúc này đang kiếm được phần lớn doanh thu từ các dịch vụ chuyên nghiệp.”

Kathryn dường như chưa thấy câu trả lời ấy thuyết phục. “Vậy thì sao? Điều gì khiến các anh chị không thiết lập được các mối quan hệ đối tác hoặc không điều chỉnh được kế hoạch kinh doanh của mình như họ đã làm?”

Người lãnh đạo cũng phải là một thành viên

Jan giơ tay, nhưng lên tiếng ngay trước khi Kathryn kịp mời. “Tôi không có ý bắt bẻ gì đâu, Kathryn, nhưng chị có thể bắt đầu nói chúng ta thay vì các anh chị hay mọi người được không? Chị là CEO, và chị cũng đang là một thành viên của đội ngũ chúng ta mà.”

Cả phòng im phăng phắc, chờ phản ứng của Kathryn trước lời nhắc sắc sảo. Bà cúi nhìn xuống, như đang cân nhắc câu trả lời, rồi ngẩng lên. “Cô nói đúng, Jan. Hiện tại tôi không phải là nhà tư vấn. Cảm ơn cô đã thức tỉnh tôi. Tôi đoán có lẽ là mình chưa có cảm giác là một thành viên của nhóm.”

“Vậy thì hãy tham gia vào nhóm thôi.”

Lời Jan khiến mọi người sững lại.

“Ý chị là gì?”, Nick hỏi lại.

“À, tôi không biết mọi người thì sao, còn tôi, tôi không cảm thấy có sự kết nối với những gì đang diễn ra bên ngoài phòng tài chính. Đôi lúc tôi cũng cảm giác mình chỉ là một người tư vấn đứng bên ngoài vậy. Ở những công ty khác mà tôi từng làm, tôi luôn tham dự nhiều hơn vào hoạt động kinh doanh, sản xuất và điều hành. Còn bây giờ, tôi cảm thấy bị cô lập trong lĩnh vực chuyên môn của mình.”

Carlos lên tiếng đồng tình với Jan. “Đúng thế, có vẻ như chúng ta không nghĩ đến cùng một mục tiêu trong các cuộc họp ban điều hành. Tôi thường có cảm giác như thể chúng ta đang cố gắng lôi kéo thêm nguồn lực cho phòng ban của mình, hoặc cố gắng không can dự vào các vấn đề ngoài lĩnh vực chuyên môn.”

Không ai dễ bác bỏ được điều Carlos vừa nói. Anh tiếp tục: “Và có thể các anh chị nghĩ tôi là một hoàng tử tốt bụng thích tình nguyện ôm việc vào người, nhưng đó là cách mọi người làm việc ở đa số các công ty cũ của tôi.”

Gọi tên chính trị nội bộ

Một số thành viên đã nhận ra vấn đề sâu hơn, khiến Kathryn yên tâm. Chính vì thế, phản ứng của cả nhóm trước nhận xét tiếp theo làm bà bất ngờ. “Kiểu làm việc chính trị ở đây thật đáng kinh ngạc, và đó là hậu quả của việc mọi người quá mơ hồ về mục tiêu chung cần đạt được, thay vào đó mọi người dễ tập trung vào thành tích cá nhân.”

Nick nhíu mày phản đối. “Đợi đã. Tôi đồng ý chúng ta không phải là một ban điều hành hiệu quả nhất trong Thung lũng Silicon, nhưng chị có nghĩ là mình hơi quá khi nhận định rằng chúng tôi làm việc kiểu chính trị không?”

“Không. Tôi nghĩ đây là nơi có kiểu làm việc chính trị nhất mà tôi từng gặp.” Vừa nói xong, Kathryn hiểu mình đáng lẽ nên dùng lời mềm hơn. Bà lập tức cảm thấy cả phòng đang đứng về cùng một phía để chống lại sự phê bình gay gắt ấy.

Đến Jeff cũng tỏ ý không đồng tình. “Tôi không biết nữa, Kathryn, nhưng có lẽ vì chị chưa từng làm việc trong lĩnh vực công nghệ. Tôi từng làm tại các công ty có kiểu chính trị như chị ám chỉ, nhưng tôi không nghĩ chúng ta tệ như chị nói đâu.”

Kathryn định đáp lại, rồi quyết định để mọi người nói hết sự bức xúc trước.

Nick tiếp tục phản đối. “Tôi nghĩ nhóm mình cũng không đến nỗi, dựa vào những gì tôi nghe được từ các thành viên cấp cao khác. Nên nhớ rằng đây là một thị trường khó nuốt.”

Thấy tình thế có lợi, Mikey lập tức góp lời. “Tôi đồng ý. Ý tôi là chị gia nhập công ty vào một thời điểm khá kỳ cục, và việc đưa ra lời bình luận này sau chỉ vài tuần là hơi ẩu rồi.” Đồng nghiệp không hoàn toàn thích mức độ gay gắt ấy, nhưng Mikey biết lúc này khó có ai phản đối cô: họ cũng không muốn bỏ qua cơ hội gây sức ép lên vị sếp mới.

Chờ mọi người nói hết, Kathryn mới trả lời. “Đầu tiên, tôi xin lỗi nếu lời bình luận của tôi quá khó nghe. Anh chị đúng khi nói tôi chưa từng làm việc trong ngành công nghệ cao, vì thế tôi có thể không có nhiều thông tin để tham khảo và đối chiếu.” Bà dừng để lời xin lỗi được lắng nghe trọn vẹn, rồi nói tiếp, chủ ý không mở đầu câu sau bằng từ “nhưng”. “Và tôi hoàn toàn không muốn tỏ ra trịch thượng với các anh chị, vì điều đó không giúp chúng ta đạt được điều chúng ta cần.”

Kathryn nhận thấy Jan, Carlos và Jeff đã cảm nhận được sự chân thành trong lời bà.

Bà tiếp lời: “Đồng thời, tôi không muốn đánh giá thấp tình trạng vô cùng nguy hiểm mà chúng ta đang gặp phải. Chúng ta đang gặp những vấn đề nghiêm trọng, và tôi đã quan sát đủ để thấy là kiểu cách chính trị hiện hữu rõ rệt ở đây.” Bà ghi nhận sự lo lắng của mọi người một cách khéo léo, nhưng không rút lại nhận định của mình. “Và nói thật là, tôi thà nói hơi quá vấn đề còn hơn nói giảm vấn đề xuống. Nhưng tôi làm vậy chỉ vì lợi ích của cả đội chúng ta, chứ không nhằm thỏa mãn cái tôi của mình. Đó là điều tôi có thể đảm bảo với các bạn.”

Sự nhất quán của Kathryn suốt một ngày rưỡi vừa qua và vẻ tự tin khi bà nói khiến hầu hết đồng nghiệp tin vào thành ý của bà.

Nick nhíu mày. Kathryn chưa rõ anh đang giận hay đang bối rối; thật ra, anh bối rối. “Có lẽ chị nên giải thích chính xác chị có ý gì khi nói chúng tôi chính trị.”

Kathryn ngẫm một chút, rồi trả lời rành mạch như đang đọc lại một định nghĩa đã thuộc lòng. “Chính trị là khi mọi người lựa lời nói và chọn cách hành động dựa vào phản ứng mà họ muốn có được từ người khác, chứ không phải dựa vào suy nghĩ thật lòng của họ.”

Sự im lặng phủ khắp căn phòng.

Martin phá vỡ bầu không khí căng thẳng với vẻ nghiêm túc vốn có. “Được rồi, chúng ta rõ ràng rất chính trị.” Anh không định pha trò, nhưng Carlos và Jan đều bật cười; Jeff chỉ mỉm cười rồi gật đầu.

Dù những lập luận của mình khá thuyết phục, Kathryn vẫn thấy cả nhóm đang cân nhắc giữa chấp nhận và phản đối. Bà hiểu ngay rằng những lời công kích tiếp theo sắp xuất hiện.

Công kích

Phần dưới tiếp nối câu chuyện lãnh đạo trong sách “5 điểm chết trong teamwork” của Patrick Lencioni. DecisionTech và các nhân vật là hư cấu, được dùng để minh họa mô hình làm việc nhóm.

Điều khiến Kathryn ngạc nhiên là người lên tiếng công kích lại là JR, với thái độ chẳng hề nhẹ nhàng. “Xin lỗi, nhưng chắc chị sẽ không để chúng tôi đợi chờ ba tuần để biết những điểm chết khác trong đội nhóm là gì, đúng không? Chị có thể cho chúng tôi biết những sai lệch đó là gì không, để chúng tôi biết những điểm nào chưa đúng và khắc phục?”

Thoạt nghe, câu hỏi dường như vô hại. Nếu xuất phát từ sự tò mò muốn học hỏi, nó thậm chí có thể là lời khích lệ. Nhưng với thời điểm ấy, giọng nói ấy và tính khí thường ôn hòa của JR, đây lại là lời chất vấn nặng nề nhất từ đầu chuyến đi.

Một người lãnh đạo kém vững vàng hơn có thể đã dao động trước câu hỏi đó. Kathryn cũng thoáng thất vọng khi thiện chí bà tưởng mình đang vun đắp bỗng tan đi quá nhanh. Rồi bà nhận ra: chính sự phản kháng thành thật này mới là điều cần thiết để tạo ra thay đổi thực sự.

Kathryn vốn muốn theo kế hoạch, giới thiệu mô hình từng bước. Tuy vậy, bà quyết định đi theo đề nghị của JR. “Không vấn đề gì. Ngay bây giờ chúng ta hãy cùng tìm hiểu các điểm chết còn lại.”