Kathryn và DecisionTech: bối cảnh một đội ngũ rạn nứt

Vận may

Trong tất cả những người nhìn vào quyết định tuyển CEO cho DecisionTech, chỉ một người tin Kathryn là lựa chọn đúng. May mắn thay, người đó lại chính là Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Chưa đầy một tháng sau khi CEO cũ bị bãi nhiệm, Kathryn Petersen tiếp quản DecisionTech. Chỉ hai năm trước, doanh nghiệp này còn được ca ngợi là một trong những startup triển vọng nhất, có tài chính mạnh và được nói tới nhiều nhất trong lịch sử đương đại của Thung lũng Silicon. Khi nhận việc, Kathryn chưa hình dung hết công ty đã xuống dốc nhanh tới mức nào, cũng chưa biết những thử thách đang đợi bà phía trước.

Bối cảnh

DecisionTech đặt trụ sở tại Vịnh Half Moon, một thị trấn nông nghiệp ven biển thường phủ sương mù, cách Vịnh San Francisco chỉ vài ngọn đồi. Xét theo địa lý, nơi đây không nằm trong Thung lũng Silicon. Tuy nhiên, Thung lũng Silicon còn là một thực thể văn hóa, và DecisionTech thuộc về văn hóa ấy một cách rõ ràng.

Công ty có một ban điều hành giàu kinh nghiệm bậc nhất, được trả mức lương rất cao. Kế hoạch kinh doanh dường như không thể bị đánh bại, còn danh sách nhà đầu tư danh giá thì đông hơn bất kỳ startup nào dám mơ. Ngay cả các công ty đầu tư thận trọng cũng xếp hàng để rót vốn. Những kỹ sư tài năng gửi hồ sơ xin việc từ trước khi DecisionTech thuê được văn phòng.

Nhưng tất cả thuộc về hai năm trước. Với một startup công nghệ, hai năm là quãng thời gian rất dài. Sau vài tháng khởi đầu thuận lợi, những chuyện đáng thất vọng liên tiếp xuất hiện: các thời hạn quan trọng bị bỏ lỡ, một số nhân sự chủ chốt dưới cấp điều hành đột ngột ra đi, và tinh thần làm việc từng bước sa sút. Những lợi thế ban đầu quá lớn vẫn không ngăn được diễn biến ấy.

Đúng dịp kỷ niệm hai năm thành lập, hội đồng quản trị nhất trí “đề nghị” Jeff Shanley từ chức CEO. Jeff mới 37 tuổi và là đồng sáng lập công ty. Họ “mời” anh chuyển sang vị trí Giám đốc phát triển kinh doanh; trái với dự đoán của họ, anh chấp nhận bị hạ chức. Anh không muốn đánh mất khoản lợi tức rất lớn có thể có khi công ty lên sàn. Dù kinh tế Thung lũng Silicon đang khó khăn, DecisionTech vẫn đủ điều kiện phát hành cổ phiếu ra công chúng.

Không ai trong 150 nhân viên ngạc nhiên trước việc Jeff bị giáng chức. Phần lớn vẫn quý anh về mặt cá nhân, nhưng không thể phủ nhận bầu không khí dưới quyền anh ngày càng ngột ngạt. Việc các nhà điều hành “đâm sau lưng” nhau gần như đã thành một thứ nghệ thuật. Giữa họ thiếu cả sự đoàn kết lẫn quan hệ gần gũi, khiến lòng tận tụy của từng người cũng hao mòn. Công việc mất rất lâu mới xong; ngay cả khi hoàn tất, nó cũng hiếm khi đem lại cảm giác hài lòng như mong đợi.

Một hội đồng quản trị khác có thể kiên nhẫn hơn với nhóm lãnh đạo vụng về ấy, nhưng hội đồng của DecisionTech không thể chấp nhận. Để công ty tiếp tục xuống dốc vì quản lý yếu kém đồng nghĩa với quá nhiều rủi ro và hậu quả quá lớn. DecisionTech đã bị coi là một trong những nơi làm việc căng thẳng và nhiều phe phái nhất Thung lũng Silicon. Danh tiếng ấy đặc biệt khó chấp nhận đối với một doanh nghiệp mới vài năm trước còn đầy hứa hẹn.

Phải có người chịu trách nhiệm cho tình trạng hỗn độn, và Jeff đứng đầu danh sách. Khi hội đồng thông báo bãi nhiệm anh, gần như cả công ty đều nhẹ nhõm.

Sự nhẹ nhõm đó kéo dài cho tới khi Kathryn được tuyển vào, ba tuần sau.

Kathryn

Ban điều hành DecisionTech không thống nhất được điều gì ở Kathryn khiến họ khó chấp nhận nhất. Trong mắt họ, có quá nhiều điều đáng nghi ngại.

Trước hết là tuổi tác: Kathryn 57 tuổi. Theo cách nhìn của Thung lũng Silicon, bà đã thuộc vào nhóm gần như “cổ đại”.

Điều quan trọng hơn là bà hầu như không có kinh nghiệm công nghệ cao. Ngoại lệ duy nhất là thời gian tham gia ban giám đốc Trinity Systems, một công ty công nghệ lớn tại San Francisco. Phần lớn sự nghiệp của bà gắn với hoạt động vận hành ở các ngành công nghệ thấp, nổi bật nhất là một doanh nghiệp sản xuất ô tô.

Tuy nhiên, vấn đề bao trùm cả tuổi tác lẫn kinh nghiệm là Kathryn trông không phù hợp với văn hóa DecisionTech.

Bà khởi đầu trong quân đội, rồi kết hôn với một giáo viên đồng thời huấn luyện bóng rổ ở trường trung học địa phương. Sau khi nuôi dạy ba con trai, bà làm giáo viên lớp bảy trong vài năm. Đó cũng là lúc bà phát hiện mình yêu thích kinh doanh.

Năm 37 tuổi, Kathryn ghi danh khóa học buổi tối kéo dài ba năm tại một trường kinh doanh ở Hayward, California. Trường ấy không phải Harvard hay Stanford. Bà hoàn thành chương trình sớm hơn một học kỳ, rồi dành 15 năm tiếp theo cho ngành sản xuất trước khi nghỉ hưu lúc 54 tuổi.

Giới tính của Kathryn không phải mối bận tâm của ban điều hành; hai thành viên của ban cũng là phụ nữ. Trong giới công nghệ cao, gần như ai cũng từng có sếp nữ. Và ngay cả nếu có người để ý tới chuyện ấy, nó vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với khoảng cách văn hóa giữa bà và công ty.

Theo hồ sơ, Kathryn là một nhà quản lý truyền thống trưởng thành từ môi trường sản xuất. Bà khác hẳn ban điều hành và các quản lý cấp trung của DecisionTech, những người gần như chỉ làm việc trong thế giới công nghệ cao. Có người còn tự hào rằng từ khi tốt nghiệp, họ chỉ mặc vest lúc đi dự đám cưới.

Vì vậy, khi lần đầu xem lý lịch Kathryn, các thành viên hội đồng quản trị đều nghi ngờ phán đoán của vị chủ tịch đã đề cử bà. Dần dần, ông vẫn thuyết phục được họ nhượng bộ.

Lý do đầu tiên là họ tin lời bảo đảm Kathryn sẽ thành công của chủ tịch. Lý do thứ hai là ông vốn nổi tiếng có trực giác sắc bén khi đánh giá con người, bất chấp kết quả không tốt với Jeff. Họ tự lý giải rằng ông hẳn sẽ không chọn sai hai lần liên tiếp.

Nhưng có lẽ điều quyết định nhất, dù chẳng ai chịu nói ra, là tình thế của DecisionTech đã quá tuyệt vọng. Chủ tịch nhấn mạnh rằng rất ít người điều hành giỏi muốn tiếp nhận một công ty mang tiếng xấu và dọn dẹp tình trạng hỗn loạn ấy. Ông thuyết phục hội đồng bằng lập luận: “Chúng ta phải tự thấy may mắn khi có được một người quản lý tài năng như Kathryn”.

Dù lập luận đó chính xác tới đâu, chủ tịch vẫn quyết tâm chọn một người mình biết rõ và tin cậy. Lúc gọi điện bàn công việc với Kathryn, ông không hề ngờ chỉ vài tuần sau mình sẽ thấy hối tiếc về quyết định này.

Lập luận

Người bất ngờ nhất trước lời mời chính là Kathryn. Bà và chủ tịch quen nhau nhiều năm về mặt cá nhân: lần đầu họ gặp nhau là khi chồng bà dạy con trai lớn của ông ở trường trung học. Nhưng bà không nghĩ ông đánh giá cao mình tới mức ấy trong vai trò điều hành.

Những lần gặp gỡ của họ phần lớn xoay quanh gia đình, trường học và thể thao. Kathryn tưởng ông chỉ biết bà như một người mẹ và vợ của huấn luyện viên.

Thực tế, chủ tịch đã theo dõi sự nghiệp của bà nhiều năm và rất ấn tượng với những thành tựu bà tạo ra từ nền tảng đào tạo khá khiêm tốn. Trong chưa đầy năm năm, Kathryn trở thành giám đốc điều hành của nhà máy ô tô duy nhất tại Vùng Vịnh, một liên doanh Mỹ – Nhật. Bà giữ vị trí ấy gần mười năm, đưa nhà máy trở thành một trong những doanh nghiệp hợp tác với nước ngoài thành công nhất cả nước. Chủ tịch không hiểu sâu ngành ô tô, nhưng ông biết chắc một phẩm chất khiến bà rất phù hợp để tháo gỡ vấn đề của DecisionTech.

Kathryn có năng lực xây dựng đội nhóm đáng kinh ngạc.

Tranh cãi

Khi vừa biết Kathryn được tuyển, ban điều hành mới chỉ hoài nghi. Sau hai tuần dưới quyền bà, nỗi hoài nghi đã trở thành sự lo lắng rõ rệt.

Không phải bà đã đưa ra quyết định thiếu phù hợp hay gây tranh cãi. Ngược lại, trong mắt họ, Kathryn gần như chẳng làm gì.

Ngoài phần tự giới thiệu ngắn trong ngày đầu và các cuộc trao đổi riêng với những người báo cáo trực tiếp, bà chủ yếu đi qua các hành lang, trò chuyện với nhân viên và lặng lẽ quan sát mọi cuộc họp mà lịch cho phép. Điều khó hiểu nhất có lẽ là bà vẫn để Jeff Shanley chủ trì cuộc họp ban điều hành hằng tuần, còn mình chỉ ngồi nghe và ghi chép.

Việc rõ ràng duy nhất bà triển khai trong những tuần đầu là thông báo một loạt đợt nghỉ dưỡng kết hợp làm việc ở Napa trong vài tháng tới. Mỗi đợt kéo dài hai ngày và dành cho ban điều hành. Dù có giải thích thêm thế nào, các thành viên cũng không hiểu vì sao bà dám đưa họ rời công ty nhiều ngày giữa lúc công việc đang chất đống.

Họ càng bất mãn hơn khi một người đề xuất đưa vấn đề cụ thể vào buổi họp đầu tiên mà Kathryn từ chối. Bà đã chuẩn bị chương trình riêng cho chuyến đi.

Ngay cả chủ tịch cũng bất ngờ và phần nào mất tự tin khi đọc báo cáo về giai đoạn đầu của Kathryn. Ông quyết định rằng nếu bà không làm được việc, ông có lẽ cũng sẽ rời công ty cùng bà. Và ông bắt đầu cảm thấy khả năng ấy đang trở nên rất lớn.

Quan sát

Sau hai tuần quan sát DecisionTech, đôi lần Kathryn tự hỏi liệu nhận việc có phải một sai lầm. Tuy vậy, bà hiểu mình khó có thể từ chối lời mời. Cuộc sống nghỉ hưu khiến bà bồn chồn; không có gì làm bà hào hứng bằng một thử thách mới.

DecisionTech chắc chắn là thử thách, nhưng lần này còn có điều khác. Kathryn chưa từng sợ thất bại, song bà không thể phủ nhận mình lo làm chủ tịch thất vọng. Ở chặng cuối sự nghiệp, nguy cơ tổn hại danh tiếng, nhất là trong mắt bạn bè và người thân, có thể khiến ngay một người rất vững vàng cũng băn khoăn. Bà vốn là người tự tin vào năng lực của mình.

Sau những năm quân đội khắc nghiệt, việc nuôi con, vô số trận bóng rổ được định đoạt bằng cú ghi điểm phút cuối và những lần đối mặt với lãnh đạo công đoàn, bà không định lùi bước trước nhóm nhân viên có vẻ vô hại, chuộng tiện nghi vật chất này. Bà nghĩ với họ, những khó khăn lớn nhất từng gặp có lẽ mới chỉ là dấu hiệu hói đầu hoặc vòng bụng ngày càng to. Kathryn tin rằng nếu hội đồng cho mình đủ thời gian và khoảng trống hành động, bà sẽ xoay chuyển được DecisionTech.

Thiếu kinh nghiệm chuyên sâu về phần mềm không khiến bà lo lắng; bà còn cho đó là một lợi thế. Nhiều người dưới quyền dường như bị chính kiến thức công nghệ của họ làm tê liệt. Họ hành xử như thể phải tự tay lập trình và thiết kế sản phẩm thì mới kéo công ty đi lên được.

Kathryn nghĩ Jack Welch đâu cần là chuyên gia làm máy nướng bánh mì để đưa GE thành công, và Herb Kelleher cũng không cần dành cả đời lái máy bay để xây dựng Southwest Airlines. Dù hiểu biết kỹ thuật còn hạn chế, bà tin kiến thức của mình về công nghệ và phần mềm doanh nghiệp đủ để dẫn DecisionTech ra khỏi tình thế hỗn loạn.

Điều bà chưa lường được khi nhận lời là mức độ rối loạn của nhóm điều hành, cùng những cách họ sẽ thách thức bà — những cách mà bà chưa từng gặp trong sự nghiệp.