Ý thức: điểm mạnh, điểm yếu và giới hạn của sự chế giễu

Ý thức

Phần dưới tiếp nối câu chuyện lãnh đạo trong sách “5 điểm chết trong teamwork” của Patrick Lencioni. DecisionTech và các nhân vật là hư cấu, được dùng để minh họa mô hình làm việc nhóm.

Bắt đầu bằng sự sẵn lòng để người khác thấy điểm yếu

Đi về phía bảng, Kathryn giải thích: “Hãy nhớ rằng tinh thần làm việc nhóm bắt đầu bằng việc xây dựng lòng tin. Và cách duy nhất để thực hiện điều này là vượt qua nhu cầu ‘không bị tổn thương’ của chúng ta”. Trên bảng, bà ghi “không bị tổn thương” ngay cạnh “Thiếu sự tin tưởng”.

Kathryn tiếp lời: “Và vì thế, sáng nay tất cả chúng ta sẽ thể hiện tính dễ bị tổn thương trong một phạm vi ít rủi ro nhưng vẫn hiệu quả.”

Bà dành cho mỗi người năm phút để xác định thế mạnh nổi bật nhất và điểm yếu lớn nhất của mình, cụ thể là những điều họ tin có ảnh hưởng đến thành công hoặc thất bại của DecisionTech. “Tôi không muốn các anh chị đưa ra một điểm yếu chung chung, và tôi cũng không muốn các anh chị che giấu thế mạnh của bản thân do các anh chị quá khiêm tốn hoặc quá ngại chia sẻ ưu điểm thật sự của mình. Hãy thực hiện bài tập đơn giản này một cách nghiêm túc và sẵn lòng chia sẻ cởi mở.”

Khi cả nhóm đã chọn xong câu trả lời, Kathryn mở đầu phần chia sẻ. “Được rồi, tôi sẽ nói trước.” Bà lướt qua những dòng vừa ghi. “Tôi nghĩ ưu điểm lớn nhất của mình, ít nhất là ưu điểm sẽ có tác động lớn nhất đến thành công của chúng ta, chính là khả năng nhìn thấu các thông tin lộn xộn, thừa thãi và nhận diện được các vấn đề quan trọng. Tôi biết cách loại bỏ các chi tiết không cần thiết để đi đến cốt lõi vấn đề, và điều này sẽ giúp chúng ta tiết kiệm được nhiều thời gian.”

Sau một nhịp ngừng, bà tiếp tục: “Điểm yếu của tôi là tôi không phải là người phát ngôn khéo léo hay một nhà ngoại giao giỏi. Thực tế là tôi làm việc này rất tệ. Tôi có khuynh hướng xem nhẹ tầm quan trọng của quan hệ cộng đồng, và tôi không phải là một phát ngôn viên tài năng hay khéo léo khi phát biểu trước đám đông, hay tệ hơn nữa là trước máy quay. Tôi sẽ cần giúp đỡ trong lĩnh vực này để chúng ta có thể đạt được những gì chúng ta kỳ vọng.”

Trong lúc Kathryn nói, tất cả đều ghi lại, chỉ JR và Mikey không làm vậy. Bà hài lòng trước sự chú ý ấy và hỏi: “Giờ thì ai là người tiếp theo?”.

Chưa ai lập tức nhận lời. Mọi người nhìn nhau, mong một đồng nghiệp sẽ đứng ra trước; vài người lại có vẻ đang chờ một dấu hiệu cho phép mình phát biểu.

Rốt cuộc, Nick là người lên tiếng phá tan sự im lặng. “Để tôi. Được rồi, xem nào...” Anh nhìn lại phần ghi chép. “Thế mạnh lớn nhất của tôi là không sợ các cuộc đàm phán hay thương lượng với những công ty bên ngoài, cho dù họ là đối tác, nhà cung ứng hay đối thủ. Tôi không gặp khó khăn gì trong việc thúc đẩy đối phương nhượng bộ nhiều hơn những gì họ dự tính. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của tôi là đôi lúc tôi có vẻ rất ngạo mạn.”

Vài đồng nghiệp bật cười, nhưng tiếng cười còn chút căng thẳng.

Mỉm cười, Nick nói thêm: “Đúng, tôi có vấn đề này từ thời đại học, có lẽ từ trước đó nữa. Đôi lúc tôi có thể có giọng điệu mỉa mai và thậm chí là thô lỗ, và thỉnh thoảng tôi còn có vẻ như thể mình thông minh hơn bất kỳ ai khác. Và có thể đối với các nhà cung ứng thì thái độ đó là không sao, nhưng đối với các anh chị thì nó có thể khiến ai đó khó chịu, mà tôi không nghĩ điều đó có thể giúp chúng ta đạt được những gì mình muốn.”

Jeff nhận xét: “Có vẻ như điểm mạnh và điểm yếu của anh đều có cùng nguyên nhân”.

Martin bất ngờ lên tiếng đồng tình, khiến những người còn lại ngạc nhiên. “Thường là vậy mà, đúng không?”

Quanh bàn, mọi người đều gật đầu.

Sự thẳng thắn của Nick và cách đồng nghiệp cùng tham gia khiến Kathryn ấn tượng. Bà cũng mừng vì chính anh đã tình nguyện chia sẻ đầu tiên. “Tốt lắm. Đây đúng là phần chia sẻ mà tôi mong đợi. Ai tiếp nào?”

Những giới hạn được nói ra

Jan nhận lượt kế tiếp. Cô nói điểm mạnh của mình là khả năng quản lý và chú ý đến chi tiết; cả nhóm lập tức xác nhận. Với vai trò giám đốc tài chính tại một doanh nghiệp khởi nghiệp, cô cũng thừa nhận mình thận trọng quá mức về tiền bạc. Jan cho rằng thói quen ấy đến từ những năm làm ở các công ty lớn, cùng nỗi lo khi đồng nghiệp không coi trọng việc kiểm soát chi phí. “Nhưng hẳn là tôi đã khiến mọi người khó hiểu ý tôi hơn vì sự kiểm soát quá khắt khe của mình.”

Carlos trấn an Jan: qua phần chia sẻ, mọi người đã hiểu thêm được một số điều về cách cô định hướng công việc.

Đến lượt Jeff. Anh phải cố gắng mới nói được rằng mình có năng lực xây dựng quan hệ rất tốt, đặc biệt là phát triển các mối quan hệ đối tác với nhà đầu tư.

Jan không để Jeff đánh giá nhẹ đóng góp của mình. “Thôi nào Jeff. Nếu có một việc chúng ta làm tốt thì đó là kêu gọi được rất nhiều nguồn vốn và khiến các nhà đầu tư hứng thú với công ty chúng ta. Anh đừng xem nhẹ vai trò của mình trong thành công này.”

Jeff miễn cưỡng đón nhận lời khích lệ chân tình ấy. Rồi điều anh nói về điểm yếu khiến cả phòng sửng sốt. “Tôi sợ thất bại. Và vì vậy tôi có xu hướng làm mọi việc quá mức tỉ mỉ và đích thân làm. Tôi không thích chỉ người khác phải làm cái gì, mà buồn cười thay, như vậy càng làm cho tôi dễ thất bại hơn.”

Cảm xúc thoáng hiện trên nét mặt Jeff, nhưng anh nhanh chóng lấy lại bình tĩnh và tin rằng không ai vừa nhận thấy điều ấy. “Và tôi nghĩ đó hẳn là nguyên nhân lớn nhất khiến chúng ta chưa thành công, cũng là nguyên nhân tôi không còn là CEO nữa.” Dừng một nhịp, anh vội nói thêm: “Và tôi hoàn toàn không để bụng chuyện này, thật sự là vậy. Tôi còn khá vui vì thoát khỏi vị trí đó nữa kìa”.

Cả nhóm bật cười như muốn bày tỏ sự ủng hộ.

Kathryn gần như không tin rằng ba người đầu tiên tình nguyện lại chia sẻ chân thành đến vậy. Trong một thoáng, bà đầy hy vọng: nếu tiếp tục với đà này, hôm nay có thể mang lại một bước tiến nhanh chóng. Nhưng đúng lúc ấy, Mikey lên tiếng.

“Được rồi, đến phiên tôi.” Khác với những người trước, gần như suốt lượt nói, Mikey chỉ nhìn vào cuốn sổ của mình. “Thế mạnh của tôi là am hiểu thị trường công nghệ và biết cách giao tiếp với các chuyên gia phân tích và giới truyền thông. Điểm yếu lớn nhất của tôi là kỹ năng tài chính kém.”

Căn phòng im bặt. Chẳng có lời bình luận, câu hỏi hay bất kỳ phản hồi nào.

Kathryn và cả nhóm đều cùng lúc mang hai cảm giác: nhẹ nhõm vì Mikey đã nói xong, nhưng thất vọng trước câu trả lời hời hợt. Bà chưa thấy cần ép vị phó chủ tịch marketing bộc lộ sâu hơn những điểm yếu của mình. Việc đó phải bắt đầu từ sự tự nguyện của chính Mikey.

Từng giây im lặng trôi qua, mọi người càng mong có ai đó lên tiếng. Carlos cuối cùng đã giúp cả phòng thoát khỏi tình thế ấy.

“Được rồi, tôi xin chia sẻ tiếp.” Muốn kéo cuộc trao đổi trở lại chiều sâu, anh nói mình có ưu điểm là làm việc đến nơi đến chốn. Điểm yếu của anh là ít cập nhật tiến độ, khiến đồng nghiệp không nắm được công việc đang diễn ra ra sao.

Carlos vừa kết thúc, Jan liền phát biểu. “Carlos, tôi nghĩ anh trả lời thiếu cả ưu điểm lẫn khuyết điểm của mình rồi.” Kathryn chưa biết Jan và Carlos khá thân thiết, nên sự thẳng thắn của Jan khiến bà bất ngờ.

Jan giải thích thêm: “Thứ nhất, tương tự cách anh làm việc đến nơi đến chốn, việc anh sẵn lòng làm những công việc chẳng ai muốn làm mà không hề than phiền chính là ưu điểm của anh. Tôi biết điều này nghe khủng khiếp, nhưng tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra ở đây nếu không có sự sẵn lòng hỗ trợ của anh.” Một vài đồng nghiệp cũng lên tiếng xác nhận. “Mặt trái là, tôi nghĩ anh nên bày tỏ suy nghĩ của anh nhiều hơn trong các cuộc họp. Anh quá giữ kẽ.”

Cả nhóm chờ xem Carlos phản ứng ra sao. Anh chỉ gật đầu, ghi lại lời góp ý rồi đáp: “Tôi xin ghi nhận.”

Một lời chế giễu phá vỡ sự an toàn

JR tình nguyện tiếp lời và khiến cả phòng cười lớn bằng câu mở đầu: “Rõ ràng thế mạnh của tôi là làm việc đến nơi đến chốn và để ý đến từng chi tiết”. Tiếng cười thoải mái kéo dài một lúc, rồi JR trở lại phần chia sẻ: “Nghiêm túc mà nói thì tôi khá tốt trong việc tạo mối quan hệ cá nhân với khách hàng.” Sự khiêm tốn trong cách anh nói khiến mọi người đón nhận nghiêm túc thế mạnh ấy. “Về mặt yếu, đối với những việc mà tôi cho là không cực kỳ quan trọng, nghĩa là nó không giúp tôi chốt được hợp đồng với khách hàng, thì thỉnh thoảng tôi có thể sẽ phớt lờ luôn.”

“Thỉnh thoảng thôi hả?”, Nick hỏi. Lại thêm một tràng cười vang quanh bàn.

Mặt JR đỏ lên. “Tôi biết, tôi biết. Tôi chỉ không biết làm sao để kiểm soát cái danh sách việc cần làm của mình. Tôi không biết lý do, nhưng tôi biết điều đó là làm ảnh hưởng xấu đến đội nhóm.”

Chỉ còn Martin chưa có lượt nói. “Được rồi, đến tôi.” Anh lấy một hơi dài. “Tôi ghét phải nói về bản thân mình theo cách này, nhưng nếu phải nói thì tôi cho rằng mình giỏi giải quyết vấn đề, phân tích các thứ, đại loại vậy. Điểm tôi không giỏi là giao tiếp với người khác.” Anh ngừng một chút rồi giải thích thêm: “Ý tôi là không phải tôi làm không được, nhưng tôi thật sự thích những người ít nhạy cảm hơn. Tôi thích đối thoại một cách hoàn toàn lý trí, chứ không muốn lo lắng là người đó cảm thấy thế nào. Các anh chị hiểu không?”

“Dĩ nhiên rồi”, Jeff đáp, chấp nhận mạo hiểm nói thẳng điều mình nghĩ. “Chỉ có vấn đề là điều đó đôi khi có thể làm người khác nghĩ anh không thích họ và họ chỉ làm lãng phí thời gian của anh.”

Nhận xét của Jeff khiến Martin lộ vẻ buồn và thất vọng. “Không, không phải như vậy. Ý tôi là tôi không hề có ý định đó. Trời ạ! Thật tệ. Tôi không hề có ý đó, nhưng tôi có thể hiểu tại sao mọi người cảm thấy như vậy. Tôi không biết phải thay đổi thế nào.”

Lần đầu trong buổi sáng ấy, Mikey vừa cười vừa góp lời: “Anh cần nhiều năm trị liệu tâm lý đấy anh bạn. Và ngay cả như vậy thì chưa chắc anh có thể thay đổi được. Anh cũng chỉ là một gã kiêu căng. Nhưng tôi tưởng các tay Giám đốc công nghệ (CTO) ở Thung lũng Silicon này đều vậy?”

Mikey bật cười. Chẳng ai hưởng ứng ngoài Martin. Bối rối trước lời nhận xét, anh cười nhạt để tỏ ra mình cũng thấy hài hước, nhưng trong lòng lại bị tổn thương sâu sắc.

Về sau, Kathryn trách mình đã không lập tức nhắc Mikey về lời nhận xét ấy. Bà xem nó là biểu hiện của trí tuệ cảm xúc thấp đến khó tin. Dù lý giải thế nào, tác động nặng nề mà cách hành xử của Mikey gây ra cho cả đội đã trở nên rõ ràng.